Zwijgen is geen optie

Gert Goeminne wil begrijpen hoe de dingen in elkaar zitten. Dat is geen klein project. Hij heeft die zoektocht eerst gevoerd in het CERN, als nucleair fysicus. Maar vandaag is hij professor wetenschaps- en technologiestudies en eerder een kritische vriend van de wetenschap. Hij gaf ons ook zijn excuses door voor die veel te lange titel, maar de nuance is redelijk essentieel.   De ambitie en verwondering waarmee Gert bij CERN begon, doofden daar snel uit. Er was geen plek voor de grote vragen over ons bestaan en een onkritisch geloof in het eigen onderzoek. Een geloof dat best populair is. Als je sommige opiniemakers of politici moet geloven, dan is de oplossing voor al onze problemen binnen handbereik. Klimaat? Armoede? De wetenschap heeft de oplossing al gevonden; wij moeten gewoon even op de tanden bijten en ze uitvoeren. Maar werkt dat wel zo? Is een wetenschappelijk advies wel zo neutraal? Gewoon even implementeren en klaar.   Volgens Gert zeker niet. Alles wat er uit de wetenschappelijke machine rolt, begon ooit met een vraag van een mens. Een welbepaalde mens, met specifieke ideeën. Een mens die ook een andere vraag had kunnen stellen. De asymmetrie in onze kennis over het lichaam van een man of vrouw maakt dit pijnlijk duidelijk. Niet superneutraal dus, of zoals Gert het mooi benoemt in ons gesprek: gekleurde objectiviteit.    Hij mag dan misschien vertrokken zijn bij CERN, zijn enthousiasme, zijn liefde voor de wetenschap, is er niet minder van geworden. Enthousiasme is ons ook niet vreemd; het gesprek met Gert staat nu al ingekaderd op de schouw als een van onze beste. En met best bedoelen wij: alle ramen in je hoofd wagenwijd open en elk hoekje van iedere pagina omgeplooid om maar niet te vergeten.    Kijk of luister naar ons gesprek met Gert Goeminne. Het is een pareltje, geloof ons. HierzoSteun Zwijgen is geen optie en bescherm mee de ruimte om te twijfelen, bij te leren en oprechte gesprekken te voeren. Met een gift maak je ons werk mogelijk en vergroot je de impact en community van ZIGO. HoofdstukkenHoofdstuk 1: Een fabriek (6:55) Over Gert's zoektocht naar het ware weten. Hoe hij via het kernfysicalabo in CERN tot de constatatie kwam dat neutrale kennis niet bestaat en dat je er als mens altijd tussen zit. Hoofdstuk 2: Biljartballen of vlinders? (17:05) Over de manier waarop kennis tot stand komt en over het belang van taal en metaforen in het sturen van de wetenschap. Hoofdstuk 3: Durven weerstaan (33:22) Over zijn huidige job bij het CDO, tussen wetenschap en politiek. Over het sprookje van rationele besluitvorming en hoe Gert zich daar binnen het CDO tegen verzet. Hoofdstuk 4: Irreducibele keuze (42:42) Een analyse van het heersende klimaatdiscours dat doet alsof er maar één weg vooruit is. Over de scenario's die niet onderzocht worden.   Hoofdstuk 5: Verliezers (56:24) Over hoe politiek altijd een chaotisch proces zal zijn met winnaars en verliezers. Over de manier waarop je tot beslissingen komt en hoe de verliezers zich zullen voelen na dat proces.      

Elise Van Broeckhoven is een boerin met een plukboerderij in Heusden. Daar kan je zelf je boodschappen gaan oogsten. Zeker gezelliger dan aanschuiven in de Albert Heijn om 18u35 met je komkommer voorgesneden in een hoesje. Maar het nut van een plukboerderij en van Elise haar werk is veel fundamenteler dan dat.    Wat Elise eigenlijk doet, is bemiddelen. Tussen boer en burger en tussen natuur en landbouw. Want eten van biodiverse landschappen met een gezonde bodem en veel insecten is goed voor het landschap en goed voor ons lichaam, waardoor we allemaal gezonder zijn.   Haar onderzoek naar de biodiversiteit in graslanden toonde aan: hoe armer je bodem, hoe meer biodiversiteit je hebt. Dus hoe minder mest, stikstof, fosfor en andere troep, hoe vrolijker je veld. Maar landbouw heeft toch mest nodig? Ja. Sluiten die elkaar dan uit, biodiversiteit en landbouw? Nee. En krijgen we alle mest ooit nog terug uit onze grond? Misschien. Hebben Tom en Anthony hun tuin verpest door er vorige zomer een ton paardenmest in te dumpen? Nee. (Gelukkig maar)    Na al haar onderzoek was de conclusie van Elise: het moet toch anders kunnen. En dus doet ze het zelf anders. Haar boerderij is een schoon voorbeeld van hoe het beter kan en haar begrip voor de situatie van boeren zou het hele stikstofdebat kunnen ontmijnen. Eerlijk, als Elise de baas van de landbouw was (bestaat dat?), dan was er misschien geen stikstofprobleem. En we zouden gezonder zijn. Onze stem heeft ze.   Een gesprek is geen wedstrijd en toch heeft Elise gewonnen! Kijk of luister hier naar ons gesprek met Elise Van Broeckhoven. HierzoSteun Zwijgen is geen optie en bescherm mee de ruimte om te twijfelen, bij te leren en oprechte gesprekken te voeren. Met een gift maak je ons werk mogelijk en vergroot je de impact en community van ZIGO. HoofdstukkenHoofdstuk 1: Indicatorsoorten (4:36) Over de landbouw die rijke bodems vol nutriënten nodig heeft en de natuur die arme bodems zonder nutriënten verkiest. Over brandnetels en bramen die de zonnedauw wegconcurreren.   Hoofdstuk 2: Charmant (11:58) Over hoe landbouw en natuur ook samen zouden kunnen werken.   Hoofdstuk 3: De cijfers (18:37) Over de stand van de landbouw(er) in Vlaanderen. Over het wantrouwige beleid en de vijandige natuurbeweging.   Hoofdstuk 4: Gezondheid (28:21) Over de gezondheid van lokaal geproduceerd voedsel en over de kracht van het subsidiesysteem.   Hoofdstuk 5: Een teen (36:18) Over plukboerderij Grondig opstarten en runnen. Over respect voor je grond en hoe dat langzaam (als een stikstofdepositie) doorsijpelt bij boeren en grondeigenaars.

Brecht Rogissart is een historicus met enorm veel kennis over onze economie. Het leuke aan historici is dat ze ons eraan herinneren dat wat vandaag normaal lijkt, dat 50 jaar geleden misschien niet was. Een beetje zoals beenverwarmers of broeken met olifantenpijpen: in het moment lijkt dat een goed idee en 10 jaar later vraag je je af wat je bezielde.   Als het gaat over besparingen, pensioenen of sociaal overleg, leefde hier al even het gevoel dat betogingen minder uitmaken. Dat vakbonden tandeloos zijn en dat politici wel straffe uitspraken doen, maar zelden nog grote beloftes maken (laat staan ze nakomen). Zijn we zure zagemensen geworden of is de bewegingsruimte van politiek en middenveld echt kleiner?    Daarom was het zo zalig om met Brecht te spreken. Die zegt: om economische groei aan te zwengelen zijn we al vijftig jaar hetzelfde beleid aan het voeren, met steeds minder ruimte voor kritiek of creativiteit. En na 50 jaar kunnen we wel zeggen dat het beleid op cruciale punten mislukt en slachtoffers maakt.   Brecht legt ons bedachtzaam uit waarom er de laatste 50 jaar minder economische groei is, wie daarvoor de prijs betaalt en of dat wel de beste gang van zaken is. Iets wat ons allemaal aanbelangt dus. Het is een wervelend gesprek waar gelukkig ook de gedurfde ideeën voor de komende 50 jaar pril hun hoofd boven het maaiveld steken.   Wij zijn Brecht dankbaar om zo minzaam het gat in onze economische kennis te dichten. Zelf onthouden we dat economie niet los te denken is van politiek. Spreken over geld is geen handel in natuurwetten. Als de dingen niet goed gaan, kunnen ze ook anders gaan. En dus blijven we gaan.   Lees meer en kijk naar ons gesprek met Brecht Rogissart en leer bij van de meest sympathieke historicus/econoom uit Vlaanderen. HierzoSteun Zwijgen is geen optie en bescherm mee de ruimte om te twijfelen, bij te leren en oprechte gesprekken te voeren. Met een gift maak je ons werk mogelijk en vergroot je de impact en community van ZIGO. Hoofdstukken Hoofdstuk 1: Uitbuiting in een nieuwe vorm (3:40) Over de oliecrisis van de jaren '70 en hoe er daardoor een shift kwam in de verhouding tussen het Westen en de voormalig gekoloniseerde wereld.   Hoofdstuk 2: Het nieuwe normaal (14:39) Over de besparingslogica waarin we al 50 jaar vastzitten en de gevolgen voor het sociaal overleg. Over productiviteitsgroei en de wetten van de markt.   Hoofstuk 3: De Belgische Shift (25:43) Over hoe de regering-Martens V begin jaren '80 de besparingen in België in gang zette. Over de devaluatie van de Belgische frank.   Hoofdstuk 4: Herbronning (32:23) Over de sociale strijd van vakbonden en hoe gedwongen werd om te veranderen door de besparingslogica.   Hoofdstuk 5: Emancipatie-ideaal (44:08) Over de geschiedenis van het kapitalisme en de neoliberale fase waarin we ons nu bevinden. Over de mainstreamretoriek van de besparingen en hoe die contrasteert met het emancipatie-ideaal van voor de jaren '70.  

Bij ons te gast was Albina Fetahaj. Politiek wetenschapper en auteur. Haar thesis werd onlangs gepubliceerd bij EPO met de titel ‘grenskolonialisme’. Ze tekent geen mooi beeld van waar grenzen eigenlijk voor dienen (macht), wie daarvan profiteert (rijke mensen) en hoe weinig verschil er is in onze behandeling van slaven vroeger of illegalen vandaag (heel weinig). Zelf vindt Albina het niet zo moeilijk om met die thematiek bezig te zijn. De vakken waarin politieke zekerheden en machtsstructuren werden ontmanteld, waren haar lievelingsvakken. Logisch misschien ook. Als je nooit aan de kant van de winnaars hebt gestaan, stel je de regels vrijer in vraag. Of dan stel je je vragen zoals: waarom moeten er überhaupt verliezers zijn bij dit spel? En is dat winnen eigenlijk wel zo fantastisch? Maar ik had je goed nieuws beloofd. Wel: hoe groot de systemische fouten, de slechte intenties of gruwelijke wetmatigheden rondom ons ook zijn. Het kan anders. Het kan anders én het kan beter. En geloof mij, zolang er mensen zijn zoals Albina, kan het zelfs goedkomen.   Lees meer en kijk naar deze aflevering op https://zwijgenisgeenoptie.be/albina-fetahaj Steun Zwijgen is geen optie en bescherm mee de ruimte om te twijfelen, bij te leren en oprechte gesprekken te voeren. Met een gift maak je ons werk mogelijk en vergroot je de impact en community van ZIGO. Hoofdstukken Hoofdstuk 1: Ruimte innemen (3:49) Over Albina’s persoonlijke verhaal en academische carrière. Hoe ze een boek schreef, tegen alle verwachtingen in.   Hoofdstuk 2: Deze wereld van sweatshops (13:56) Wat is eigenlijk het verband tussen ‘ontdekkingsreizigers’ en de slavernij? Albina vertelt hoe de vrije mobiliteit van de één altijd ten koste gaat van de onvrije mobiliteit van de ander.   Hoofdstuk 3: Papieren (23:58) Over hoe slavernij vervelde tot contractarbeid en hetzelfde systeem van uitbuiting gewoon kon doorlopen en hoe papieren die in eerste instantie ingevoerd werden om migratie te faciliteren en uiteindelijk gebruikt werden om migratie te controleren en tegen te houden.   Hoofdstuk 4: Abolitionisme (31:54) Over de rangschikking van paspoorten en wat dat vertelt over de hiërarchie tussen mensen en hoe Albina op de bezetting van de UGent een glimp van een nieuwe wereld kon ontwaren.

Isabelle Larmuseau was een van de eerste milieuadvocaten van ons land en richtte het eerste en daarna grootste milieuadvocatenkantoor op. Ze vertegenwoordigde burgers, bedrijven, ngo's én de overheid. Tot bij het losbarsten van het PFAS-schandaal in 2021 haar leven voorgoed veranderde.Er zijn zo van die ZIGO-gesprekken waarvan we op voorhand tegen elkaar zeggen: dit gaat wat geven. Dan houden we onze adem een beetje in, en ons gezin wat dichterbij. Meestal wil dat zeggen dat er aan tafel dingen gezegd zijn waar sommige mensen niet blij mee gaan zijn.   Wij zijn hier gelukkig niet om sommige mensen blij te maken. Maar om oprechte gesprekken met te weinig gehoorde stemmen te voeren. Wat we wel hebben gedaan, is driedubbel checken of alles wel klopte. Alvast onze excuses, maar alles wat Isabelle vertelt in dit gesprek klopt. En dat is geen goed nieuws.   Isabelle legt het complexe verhaal van PFAS en PFOS zeer helder uit. Zo helder dat je de wansmakelijke rol van 3M en de overheid al vanaf minuut 16 nog moeilijk kan negeren. Nu zou je kunnen denken: dat is niet mijn probleem, van dat chemisch gedoe. Maar het gaat over drinkwater. Over kinderen die kleiner zijn dan normaal. Over hoe politici advocaten die opkomen voor onze gezondheid ‘zot’ noemen in het parlement.   Weet je wat er gebeurt als je iemand zot noemt? Dan wordt alles wat die zegt wat minder waard. Minder geloofwaardig. En dat komt sommige mensen wel goed uit. Wij vinden dat echt niet netjes. Daar worden wij zelfs redelijk woest van. Daarom bij ons te gast in deze aflevering: iemand die haar leven geeft voor de volksgezondheid. En als wij daar dan even onze adem voor moeten inhouden, so be it.   Kijk en lees op https://zwijgenisgeenoptie.be/isabelle-larmuseau Steun Zwijgen is geen optie en bescherm mee de ruimte om te twijfelen, bij te leren en oprechte gesprekken te voeren. Met een gift maak je ons werk mogelijk en vergroot je de impact en community van ZIGO. Hoofdstukken   Hoofdstuk 1: 20 miljoen keer te veel (6:18)Hoe zit het nu weer met dat PFAS schandaal? Of was het niet PFOS? Wat heeft 3M juist gedaan? Wat heeft Oosterweel ermee te maken? En wat is de rol van de overheid in het verhaal? Let op, want de droge feiten doen je mond openvallen. En daarna wil je hem snel weer toedoen, uit schrik om PFAS in te ademen.   Hoofdstuk 2: Het drinkwaterverhaal (18:20)Over de concentratie PFAS in grondwater en drinkwater. Over de Europese referentiewaarde en de daarop gebaseerde adviezen, die nog geen wetten zijn. Over de reactie (of het gebrek eraan) op die adviezen van Vlaanderen. Over de valse afweging tussen gezond drinkwater en economische activiteit.   Hoofdstuk 3: Gezondheidseffecten (28:13)Over de gezondheidseffecten van PFAS in je bloed. De vergelijking met asbest. Over het actieve verzet van de overheid tegen meten. Over de zaak Ronse, waar een textielfabriek verantwoordelijk is voor hoge concentraties PFAS bij kindjes in een nabijgelegen school. Over verzet en kennis verspreiden. Over de angst voor mondige burgers.   Hoofdstuk 4: Trots op Vlaanderen (37:51)Het verhaal van de carrière van Isabelle. Eerste milieuadvocate in de jaren 90. De Vlaamse milieuwetgeving die toen als voorbeeld diende voor Europa. Over haar 'conventionele' pad naar een groot en gerespecteerd advocatenkantoor dat optrad voor burgers, bedrijven, ngo's én de overheid. Over hoe haar leven in 2021 voorgoed veranderde.   Hoofdstuk 5: Kill Bill (48:31)Isabelle vertelt hoe ze uittrad uit haar eigen kantoor. Over de procedure die tegen haar werd opgestart en de voortdurende pogingen om haar geloofwaardigheid onderuit te halen. Over haar eenzame gevecht en hoe ze het volhoudt.